Перу ағысы: Перу ағысы — Уикипедия

Содержание

Перу — Уикипедия

Координаттар: 8°48′00″ о. е. 74°58′00″ б. б. / 8.80000° о. е. 74.96667° б. б. / -8.80000; -74.96667 (G) (O) (Я)
Перу Республикасы
ис. República del Perú
кеч. Piruw Mama Llaqta
айм. Piruw Suyu
Ұран: «Somos libres, seámoslo siempre (Біз боспыз, әрдайым болайық)»
Әнұран: «Somos libres, seámoslo siempre» (тыңдау (ақп.))
Тарихы
Тәуелсіздік күні 28 шілде 1821 жыл (Испания-дан)
Мемлекеттік құрылымы
Ресми тілі испан тілі — мемлекеттік тіл, американдық үндістердін халқының басымдылығымен өңірлерде ресми тілдер бар кечуа тілі, аймара тілі және басқа да жергілікті тілдер
[1]
Елорда Coat of arms of Lima.svg Лима
Ірі қалалары Лима, Арекипа, Трухильо
Үкімет түрі Президенттік республика
Президенті
Вице-президенті
Премьер-Министрі
Мартин Вискарра[2]
Мерседес Араос
Сальвадор дель Солар
Мемлекеттік діні зайырлы мемлекет
Географиясы
Жер аумағы
• Барлығы
• % су беті
Әлем бойынша 19-шы орын
1 285 216 км²
0,41
Жұрты
• Сарап (2019)
• Санақ (2017)
• Тығыздығы

32 495 510[3] адам (43-ші)
31 237 385 адам
23 адам/км² (198-ші)
Экономикасы
ЖІӨ (АҚТ)
 • Қорытынды (2018)
 • Жан басына шаққанда

458,389 млрд.[4] $ (36-шы)
14,252
[4]
 $ (85-ші)
ЖІӨ (номинал)
 • Қорытынды (2019)
 • Жан басына шаққанда

239,218 млрд.[4] $ (41-ші)
7,118[4] $ (80-шы)
АДИ (2017) ▲ 0,750[5] (жоғары) (89-шы)
Этнохороним перулер перуандықтар
Валютасы Перу жаңа солі (PEN, код 604)
Қосымша мәліметтер
Интернет үйшігі .pe
ISO коды PER
ХОК коды PER
Телефон коды +51
Уақыт белдеулері UTC−5:00

Перу (ис. Perú, кеч. Piruw, айм. Piruw), ресми атауы — Перу Республикасы (ис. República del Perú [reˈpuβlika ðel peˈɾu], кеч. Piruw Mama Llaqta [piˈruw ˈmama ˈʎaχta], айм. Piruw Suyu [piˈruw ˈsuju]) — Оңтүстік Америка құрлығының батыс бөлігінде орналасқан мемлекет. Жер аумағы 1,28 млн. км², астанасы — Лима қаласы. Халқы 25,02 млн-ға жуық (2018), 50%-ын — перуліктер (испан тілді метистер, креолдар), 49%-ын үндістер, 1%-ын жапондар мен америкалықтар құрайды. Ресми тіл есебінде испан және жергілікті үндістердің кечуа мен аймара тілдері қолданылады. Тұрғындарының 90%-ы — католиктер. Мемлекет басшысы — президент, үкімет басшысы — Министрлер Кеңесінің төрағасы. Жоғары заң шығарушы органы — бір палаталы демократиялық конгресс. Ұлттық мейрамы — Тәуелсіздік күні — 28 шілде (1821). Әкімш. жағынан 24 департамент пен 1 конституц. провинцияға бөлінеді. Ақша бірлігі — жаңа соль. Перу БҰҰ-ның (1945), Америка мемлекеттері ұйымының (1948) мүшесі.

A.

Перудің табиғаты әр алуан. Тынық мұхитының жағалауын бойлай тар, шөлді жазық — коста созылып жатыр. Шығысында Амазона өзені алабына жататын жазықта сельва орналасқан. Перудің орталығында негізгі тау тізбектері — Батыс, Орталық және Шығыс Кордильерадан құралатын Анд тауларының биік әрі құз жартасты бөлігі — сьерра орналасқан. Ең биік нүктесі — Уаскаран тауы (6768 м). Елдің оңтүстігінде вулкандар да бар, олардың ішіндегі ең биігі — Мисти (5822 м). Ең ірі өзен — Амазона (Мараньон, Путумайо, Укаяли сияқты салалары бар). Климаттық жағдайы үш түрлі. Жазықтардағы жылдық орташа температура 24 — 27С, жауын-шашын мөлш. 3000 мм-ге дейін жетеді. Жауын-шашын желтоқсан мен мамыр аралығында көп түседі. Анд тауларының шығыс беткейлерінде тропик. ормандар өседі. Мұнда биіктік 10 — 14 м-ге дейін жететін ағаш тәрізді қырыққұлақтар, зәулім бамбуктер, қына бұтасы, мүк пен орхидеялар кездеседі. Сельваны өсімдіктердің 20000-нан астам түрлері кездесетін ылғалды, шетсіз-шексіз экваторлық орман алып жатыр. Жан-жануарлардан ламалар, ягуарлар, маймылдар, құстардың көптеген түрлері кездеседі. Сельвада сонымен қатар жер бетіндегі ең үлкен жылан — анаконда да кездеседі. Жер қойнауында мыс, алтын, мұнай, күміс, темір кентасы сияқты кен байлықтары мол.

A. Теңiздегiсi Чили және Перудiң аралығында қорық,1879

Перуан жеріндегі адамдардың қатысуының ең алғашқы дәлелдері б.з.д. 9 ғасырда жазылған. Андалық қоғамдар ауыл шаруашылығына негізделген, суару және террастау сияқты техниканы қолдана отырып; түйе шаруашылығы және балық аулау маңызды болды. Ұйым өзара қарым-қатынасқа және қайта таратуға негізделген,

[6] себебі бұл қоғамдарда нарық немесе ақша туралы ұғым болмады.[7] Перудағы ең байырғы белгілі комплексі, Норт Чико өркениеті, б.з. 3000-800 жылдар аралығында Тынық мұхит жағалауы бойында дамыды. Бұл ерте кезеңдерде Перудің барлық жағалаулары мен Андалық аймақтарының айналасында пайда болған археологиялық мәдениеттер болды. Перудың Тынық мұхит жағалауы бойында, 1000-нан 200-ге дейінгі кезеңде өсіп келе жатқан квинисникалық мәдениет ертерек Инкан мәдениетінің үлгісі болды.

A. 5 ғасырдағы Моче керамикалық ыдысы адамның басын бейнелейді.

Перу аумағы инктер өркениетінің орталығы ретінде белгілі. 1532 — 36 жылдары испан конкистадорлары инктер империясын бағындырды. 1543 жылы Оңтүстік Америкадағы барлық испан отарларын біріктірген Перу вице-корольдігі құрылды. 1821 жылы ұлт-азаттық қозғалыс нәтижесінде ел тәуелсіздігі жарияланды. 1825 жылы елден Боливия (Жоғары Перу) бөлініп шықты. Тынық мұхит соғысында (1879 — 83) Перу Боливия мен Чилиге қарсы соғысып, селитра кендеріне бай аумақтың бір бөлігінен айырылып қалды. 20 ғасырда Перу АҚШ капиталына тәуелді аймақтардың біріне айналды. Халық тұрмысы нашарлап, бірнеше рет әскери төңкеріс болып өтті. 1985 жылы ел тарихында тұңғыш рет еркін сайлау жүргізілді. 1990 жылы президент болып сайланған жапон иммигрантының ұлы А.Фухимори елде қатаң үнемдеу тәртібін енгізді, ал 1992 жылы парламентті таратып, конституцияның әрекет етуін уақытша тоқтатты.

Босату және отарлау кезеңі[өңдеу]

Atahualpa (сондай-ақ Atahuallpa), соңғы Сапа Инка император болды, ол өз әкесі Инктер Уаскер Capac қайтыс болған азаматтық соғыс оның егде інісі Huáscar жеңіп және оны орындайды. 1532 жылы желтоқсанда Франциско Пизарро бастаған конкистадорлар партиясы Каджамарка шайқасында Инка императоры Атахуалпаны жеңіп, басып алды. Испанның Инка империясының жаулауы Америкадағы испан колонизациясындағы ең маңызды науқандардың бірі болды. Жылдар алдын-ала барлау және әскери қақтығыстардан кейін, бұл онжылдықтар бойы күрескен, бірақ испандық жеңіске жетіп, Перу қаласындағы Лимадағы астанасы, Қала патшасы «. Инктер империясының жаулап алынуы американдық қарсылықты тоқтату үшін испан күштерінің жағдайында болғандай, барлық әмбебаптықта, сондай-ақ Амазонь бассейніне экспедицияларға себеп болды. 1572 жылы Вилькабамбадағы испандықтар Нео-Инка мемлекетін жойған кезде, соңғы Инка қарсылықтары басылған болатын.

A.

Перу тау-кен және балық өнеркәсібі дамыған ауыл шаруашылықты ел. Негізгі ауыл шаруашылығы дақылдары: мақта, қант құрағы, кофе, какао, күріш, картоп, жүгері. Ауыл шаруашылығында еңбекке жарамды халықтың 35%-ы жұмыс істейді. Өнеркәсіптің маңызды салалары — мұнай, қорғасын, мырыш, күміс (Перу күміс өндіруден дүние жүзінде 3-орын алады), мыс өндіру, автомобиль мен кеме жасау. Сыртқа мыс, мырыш, алтын, балық өнімдерін шығарады. Импортының негізін машиналар мен құрал-жабдықтар, минералдық ресурстар құрайды. Ұлттық табыстың жан басына шаққандағы мөлш. 4390 АҚШ долл-на тең. Негізгі сауда серіктестері: АҚШ, Аргентина, Колумбия, Бразилия, Жапония.

Перуліктер[өңдеу]

(өз атауы — перуано) — Перу мемлекетінің негізгі халқы. АҚШ, Испания, ГФР, сондай-ақ Латиналық Америка елдерінде тұрады. Жалпы саны 12,5 млн. адам (2003). Испан және кечуа тілдерінде сөйлейді. Көпшілігі католик дінін, аздаған бөлігі дәстүрлі діни наным-сенімдерді ұстанады. Перуліктердің этн. негізін инктер билеген кечуа тайпалар бірлестігі құрған. 1532 — 36 жылдары испан отаршылары жаулап алғаннан кейін Перуліктер испан, креол (испандықтар ұрпақтары), испан-үндіс тектес метистер мен үндістер секілді этносаралық топтарға бөлінді. 16 — 17 ғасырларда үндістер саны отарлық саясат әсерінен күрт азайды. 19 ғасырда бірте-бірте Перуліктер ұлт болып қалыптаса бастады. Кейбір ғалымдар Перуліктер деп Перуліктердің тек испан тілді тұрғындарын ғана айтады. Дәстүрлі мәдениетінде еур. ықпал басым. Баспаналарын саз кірпіштерден тұрғызып, төбесін жүгері сабақтарымен жабады. Теңіз жағалауында тұратын халық үйді күйдірілген кірпіштен тұрғызады. Үндістер пончо, күртеше секілді ұлттық киімдерді әлі күнге дейін киеді. Тағамдары, негізінен, жүгері мен картоптан дайындалады. Оған лама, қой және сиыр етін қосады. Сүйікті сусындары — жүгеріден дайындалған писко мен чича (сыраның бір түрі). Қолөнерінде үндістік және испандық дәстүрлер сақталған.

Дереккөздер[өңдеу]

Перу – Уикипедия

Емблема за пояснителна страница Тази статия е за държавата в Южна Америка. За града в Съединените щати вижте Перу (Индиана).

Перу, официално Република Перу (на испански: República del Perú, на кечуа и аймара: Piruw) е държава в северозападната част на Южна Америка, граничеща с Еквадор и Колумбия на север, с Бразилия на изток, с Боливия на югоизток и юг, с Чили на юг и с Тихия океан на запад[1]. На територията на Перу има богат материал за културна антропология. Там се е зародила и империята на инките. Република Перу е с площ 1 285 220 km². Столица е гр. Лима (6,4 млн. жители). На 28 юли 1821 г. Хосе де Сан Мартин провъзгласява независимостта на Перу.

Емблема за пояснителна страница Географска карта на Перу

По дължина на тихоокеанското крайбрежие е разположена пустинната равнина Коста, а над нея се издига планинската верига Анди. Източните части на Перу са заети от Амазонската низина, която на юг преминава в предпланинската равнина Монтано. Езерото Титикака е най-голямото планинско плавателно езеро и е разположено на границата между Перу и Боливия. Намира се на 3810 m надморска височина. Интересни и внушителни обекти са крепостта Мачу Пикчу, Колка – най-дълбокият каньон в света, долината Урабанба и много други.

Климат[редактиране | редактиране на кода]

Независимо че Перу е държава, разположена на екватора, в страната преобладават тропичният и екваториалният климат. В екваториалния климатичен пояс има 1 сезон, характерен с много валежи. В тропичния пояс има 2 сезона (зима и лято) и ветровете са тропични.

Първите следи от човешко присъствие на територията на Перу датират от 11 000 г. пр. Хр. Перу е страна с хилядолетна култура преди инките. Едно от коренните населения в Перу са инките, които са прекосили Тихия океан между 3000 и 1800 г. пр.н.е.

През 1532 г. Перу е завладяно от испанските конкистадори начело с Франсиско Писаро и става испанска колония.

Думата „Перу“ произлиза от Birú, името на местен владетел, който живеел близо до залива на Сан Мигел, Панама, в началото на 16 век. Когато бил посетен от испански изследователи през 1522 г., това било най-южната част на Новия свят, за която европейците знаели. Заради това, когато Франсиско Писаро проучил регионите на юг, решил името на новооткритата земя да бъде Birú или Перу. „Испанската корона“ дава правен статут на името през 1529 г.

Перу е президентска демократична република с многопартийна система. Според конституцията президентът е първи в правителството и е избиран за 5 години. Настоящ президент е Олянта Умала. Той има конституционно право да назначава министър-председателя. Правителството е съставено от 120 членове, избирани посредством избори в цялата страна за 5-годишен мандат[2]. Гласуват перуанските граждани между 18 и 70-годишна възраст[3].

Територията на Перу е разделена на 194 провинции (provincias), които са обединени в 25 региона (regiones). Столицата Лима е провинция с особен статут, която не е част от никой регион, а Каляо е единствената провинция в едноименния регион. Провинциите на Перу се подразделят на общо 1821 окръга (distritos).

Перу е една от най-слабо развитите страни в света с индекс на човешко развитие 0,773. През 2006 г. доходите на глава на населението са средно $3374. Приблизително 45% от населението е бедно, а 16% водят прекалено беден живот. В Перу има силно развит риболов, а в Андите се отглеждат лами.

Емблема за пояснителна страница

Населението на Перу е близо 32 милиона души за 2016 година, която я поставя на четвърто място по население в Южна Америка. Предполага се, че през 2050 г. населението на Перу ще се повиши до 42 милиона души. През 2005 г. около 70% от жителите живеят в градовете. В Перу има многонационално съсловие – преобладава смесеното население – метиси. Освен испанския, много разпространен е езикът на индианците кечуа. Испанският език е усвоен перфектно дори от 5-годишни деца и се превръща в най-разпространения не само в Перу, но и в цяла Латинска Америка.

Перу е световноизвестна със своите паметници от миналото. Културите на Чиму, Чаван, Инка и др. са оставили след себе си немалко исторически загадки – величественият град Мачу Пикчу, дворци, мавзолеи, пирамиди и множество постройки в долината Ламбаске. В пустинята Наска се намират както световноизвестните загадъчни рисунки, така и многобройни паметници на индианската култура.

Емблема за пояснителна страница Общомедия разполага с мултимедийно съдържание за
  1. Тельнова Н.О., Берёзкин Ю.Е., Беляев Д.Д., Ларин Е.А., Дружинина Д.А., Нестёркин В.Д., Нечаев В.С., Линдер В.И., Надъярных М.Ф., Шелешнёва-Солодовникова Н.А., Лисовой В.И., Ветрова Т.Н. Перу (Перу). // Голяма руска енциклопедия (в 36 тома). 1 изд. Т. 26. Перу – Полуремарке [Перу – Полуприцеп]. Москва, Издателство “Голяма руска енциклопедия“, 2014. ISBN 978-5-85270-363-7. с. 767. Посетен на 24 май 2019. (на руски) ((ru))
  2. ↑ Член 90 от конституцията на Перу
  3. ↑ Член 31 от конституцията на Перу

Перу - Wikipedia

Перу, Перу Республикасы – Түштүк Американын батышындагы мамлекет. Түндүк-батышынан Эквадор, түндүк-чыгышынан Колумбия, чыгышынан Бразилия, түштүк-чыгышынан Боливия, түштүгүнөн Чили менен чектешет. Батышы менен түштүк-батышын Тынч океан чулгайт. Аянты (жээк аралдары менен) 1285,2 миң км2. Калкы 30,3 млн (2012). Борбору – Лима шаары Административдик-аймактык жактан борбордук провинция (Ла-Метрополитан) жана 25 регионго бөлүнөт. Акча бирдиги – жаңы соль.

Flag of Peru.svg

Бириккен Улуттар Уюмунун (1945), Америка өлкөлөрү уюмунун (1948), Эл аралык валюта фондунун (1945), Эл аралык өнүгүү ассоциациясынын (1961), Эл аралык финансы корпорациясынын (1956), Эл аралык реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкынын (1945) ж. б. мүчөсү. Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2007)

Перу унитардык мамлекет. Конституциясы 1993-ж. кабыл алынган. Башкаруу формасы - президенттик республика. Мамлекет жана өкмөт башчысы, ошондой эле жогорку башкы командачысы – президент. Мыйзам чыгаруу бийлиги бир палаталуу парламентке (Улуттук конгресс) таандык. Аткаруу бийлигин президент жана өкмөт (Министрлер кеңеши) ишке ашырат. Перуда көп партиялуу система орун алган. Негизги саясий партиялары: Перу – улуттук партиясы, Улуттук биримдик, Борбордук фронт ж. б.

Табигый шарттарынын өзгөчөлүгүнө жараша Перунун аймагы жазылыгы 80-180 км болгон батыш жээк тилкеге – Костага (өлкөнүн аймагынын 12% ин түзөт), борбордук тоолуу районго – Сьеррага (эң бийик жери 6768 м аймагынын 27% и) жана чыгышындагы нымдуу токойлуу тоо этектери менен түздүктөргө – Сельвага (аймактын 61% и) бөлүнөт. Костанын түндүк бөлүгүн Сечура чөлү ээлейт. Батышында, Тынч океандын жээгин бойлой чөлдүү түздүк жайгашкан. Борборун Анд тоо системасы, чыгышын Амазонка ойдуңу жана тоо этегиндеги түздүк ээлейт. Батыш Кордильерада (бийиктиги 6 миң м ден жогору) жанар тоолор көп кездешет. Алар: аракеттеги – Солиман (6117 м), Мисти (5821 м) ж. б.; өчкөндөрү – Уаскаран (6768 м), Коропуна (6425 м), Аусангате (6384 м) ж. б. Too аралык Альтиплано ойдуңу, бийик тоолуу Титикака көлү (Перуга көлдүн батыш бөлүгү таандык) менен өзгөчөлөнөт. Костанын түндүк бөлүгүндө майда дарыялар көп. Ири дарыялары: Амазонка, Мараньон (Амазонканын негизги куймасы), Укаяли. Климаты субэкватордук, тропиктик; жылдык жаан-чачыны 700-1000 мм. Айлык орточо темпра 15-20°С (Коста аймагында жана Анд тоолорунун батыш капталында). Костанын жана Анд тоолорунун батыш капталдарынын топурактары күрсүз. Тоолуу облустун түндүгүндө жана чыгышында тоо-шалбаа, түштүк-чыгышында жарым чөл топурактары мүнөздүү. Өсүмдүктөрүнөн бадалдар, кактус (Анд тоолорунун батыш капталында), түштүк-чыгышында жарым чөл, Анд тоолорунун чыгыш капталында жана Амазонка ойдуңунда дайыма жашыл токой өсөт. Улуттук парктары: Манту, Серрос-де-Амонате ж. б.

Калкынын негизин индейлер (45%), метистер (37%), европалыктар (15%) түзөт, ошондой эле башка улуттардын өкүлдөрү да жашайт. Негизинен христиан (католиктер 81,3%, евангелисттер 12,5% ж. б.) жана салт болуп калган жергиликтүү динди тутат. Расмий тили - испан жана кечуа тилдери, ошондой эле аймар ж. б. жергиликтүү диалекте сүйлөгөндөр да бар. Орточо жыштыгы 1 км2ге 23 киши. Төрөлүүнүн деңгээли жогору (1000 кишиге 24,88; өлүм-житим төмөн, 1000ге 6,84; жаш балдардын өлүмү өтө жогору, 1000ге 52,1). Калктын жашынын орточо узактыгы эркектериники – 69, аялдарыныкы – 73. Шаар калкы 71% (2008). Ири шаарлары; Лима, Трухильо, Ape-Kuna, Чиклайо ж. б.

==Тарыхы Перу аймагын индейлер б. з. ч. 10 миң жыл мурда мекендеген. Б. з. 12-кылымында инктердин Тауантинсуйу (1438) мамлекети түзүлүп, ири империяга айланган. 16-кылымдын башында Ф. Писарро ж. б. баштаган конкистадорлор индейлердин катуу каршылыктарына карабастан Перуну каратып, Перу вице-королдугун түзгөн (1544). Катаал эзүүгө дуушар болгон жергиликтүү эл көз каранды эмеетиги үчүн испан колониячыларына каршы күрөшкөн. 1821-ж. Перу көз каранды эмес мамлекет болуп жарыяланган. 1855-ж. кулчулук жоюлган. 19-кылымдын ортосунда америкалык жана англ. капитал кире баштаган. Тынч океан согуштарынын (1864–65- жана 1879–83-жылдары) мезгилинде Перу селитрага бай жерлеринен ажырап, зайым берип турган Улуу Британияга экономикалык жактан көз каранды болгон. 1918–19-жылдары Перуда тоо-кен, жеңил өнөр-жай жана порт жумушчуларынын иш таштоолору чыгып, өкмөт аскерлери менен куралдуу кагылышка жеткен. 1927-ж. X. К. Мариатеги жетектеген солчул күчтөрдүн кыймылы күчөп, 1928-ж. Перукомпартиясы (1930-ж. чейин Социалисттик партия) түзүлгөн. Өлкөдө жалпы эмгекчилер конфедерациясы уюшулган, бирок 1968-ж. чейин АКШ капиталынын коштондусунда калган. 1968-ж. Перуда аскер төңкөрүшү болуп, башында X. В. Альфарада турган солчул офицерлер бийликке келип, өлкөдө кеңири социалдык экономикалык реформа жүргүзүү аракеттери ишке ашкан эмес. 1980-2000-жылдары Перуда бир нече жолу аскер төңкөрүштөрү болгон.

Перу – агрардык-индустриялуу өлкө. Экономикасынын негизин тоо-кен жана кайра иштетүү өнөр-жайы түзөт. Ички дүң продукциясынын (ИДП) көлөмү 269,14 млрд долларды (АКШ, 2010) түзөт. Аны киши башына бөлүштүргөндө 9,1 миң доллардан туура келет. Андагы тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү (% менен) 67, өнөр-жайыныкы 25, айыл-чарбаныкы 8. Жез, күмүш, алтын, нефть, цинк, таш көмүр ж. б. казып алынат. 2009-ж. 31,8 млрд кВт-с электр энергиясы өндүрүлгөн. Тоо-кен өнөр-жайы өнүккөн. Түстүү металлургия (жез, коргошун, цинк, күмүш ж. б.), тамак-аш, жыгаччылык, женил өнөр-жай ишканалары иштейт. Негизги айыл-чарба өсүмдүктөрү – пахта, бал камыш, кофе, какао. Негизги азыгы – картөшкө, жүгөрү, күрүч, тропик өсүмдүктөрү ж. б. Кой, бодо мал, чочко, лама, альпак асыралат. Балык кармалат. Автомобиль жолунун узундугу (миң км менен) 137,3 (2007), темир жолунуку 1,906 (2010). Сыртка жез, алтын, цинк, чийки нефть, кофе, картөшкө ж. б. чыгарылат. Сырттан нефть продуктуларын, пластмасса, автомобиль, кагаз, машина жабдууларын ж. б. алат. Негизги соода шериктери: АКШ, Япония, Германия, Бразилия, Кытай, Аргентина ж. б.

Билим берүүсү мектепке чейинки тарбиялоону, башталгыч, орто жана жогорку билим берүүнү камтыйт. Окутуу испан тилинде жүргүзүлөт. 15 жаштан жогорку калктын еабаттуулугу 77% ти түзөт (2012). Трухильо улуттук (1821), Рикардо Пальма (1969), Сан-Маркос (1551), Сесара Вальехо (1991) университеттери, ошондой эле ири китепканалары, музейлери, илимий мекемелери бар. Испан тилинде «Экспрессо», «Охо», «Пренса» ж. б. гезит-журналдар чыгат. Радиоуктуруу 1969-жылдан, телекөрсөтүү 1970-жылдан иштейт.

Перунун адабияты көбүнчө испан тилинде өнүккөн. Кечуа жана аймара элдеринин фольклорунун үлгүлөрү бар. Кечуа тилиндеги «Ольянтай» (1853-ж. жарык көргөн) элдик драмасы, Гарсиласо де ла Бегининин «Инктердин королдук түшүндүрмөсү» сыяктуу адабий мурастары сакталган. 19-кылымда испан колониячыларына каршы патриоттук тема өкүм сүрүп (М. Мельгар, X. X. де Маррива, Р. Пальма), 19-кылымдын аягынан реалисттик чыгармалар жарала баштаган (К. Матто де Турнердин «Уясыз чымчыктар» романы ж. б.). 20-кылымда Г. Праданын коомдук түзүлүштү сындаган («Эркин ырлар», «Перу балладалары», «Күрөш сааты») ыр жыйнактары чыгып, Г. Кальдерон, Ф. Ромеро, Р. Арсиньега, С. Алергия («Чон да, бөтөн да чөйрөдө»), М. Аргедастар («Терең суулар», «Бардык расалардын каны») сын реализмин өнүктүргөн.

Байыркы инк дооруна чейинки мезгилден кооз карапалар жана оюм-чийимдер сакталган. 15–16-кылымдарда кездемени көрктөп токуу, металл буюмдарды жасоо өнөрү да өнүккөн. Алгачкы коом маданиятын алмаштырган инк мамлекетинин маданияты өрүш алган (Кускодогу күн храмы, сепилдер ж. б.), испан маданиятынын таасири менен рельефтүү оюм-чийимдүү имараттар курулган. Лимада Санто Доминго монастыры (16-кылым), Сан- Педро чиркөөсү (1623–38), Сан-Франсиско монастыры (1653–57), Мерсед, Сан-Агустин жана Санта-Тереса (17-кылым) монастырлары, маркиз Торре Тарленин (18-кылым) сарайы бар. 19-кылымда архитектурада француз классицизмин тууроо басымдуулук кылса, 20-кылымдын орто ченинен азыркы архитектуралык принциптеги административдик бийик имараттар, мейманканалар, турак үйлөр (архитектор М. Бьянко, С. Агурто Кальво, Э. Сейоане Рос ж. б.) тургузулуп, айрым шаарлар кайра курулган. 20-кылымдын 1-жарымынан Перу сүрөтчүлөрү европалык жана америкалык ар кандай агымдар (академизм, модернизм) менен күрөшүп, элдик турмушту жана салттарды чагылдырууга аракеттенишкен (X. Сабоголь ж. б.).

Музыкасы пентатоникага негизделген, диний (хальи), тарыхый (таки), элегия мүнөздө (уанка) жана лирикалык (арави) ырлар, бийлер (уайно, кашуа, каруйо) өнүккөн. Эл аспаптары: урма (уанкар, тинья – барабандары), үйлөмө – Пан флейтасы (сику же антара), узунча флейта (кена, пинкольо, тарка, аната), гитара ж. б. Республикасынын музыкалык борбору - Лима. Анда Улуттук консерватория, Муниципалдык театр, Улуттук симфониялык оркестр жана хор бар.

Перу қалалары — Уикипедия

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

Jump to navigation Jump to search
Перу қалалары
#o қала 1981ж. халық санағы 1993ж. халық санағы  2007ж. халық санағы 
1. Лима 3 573 227 6 321 173 8 486 866
2. Арекипа 446 942 619 156 805 150
3. Трухильо 354 301 509 312 709 566
4. Чиклайо 279 527 411 536 526 010
5. Пьюра 207 934 277 964 421 648
6. Икитос 178 738 274 759 360 314
7. Куско 184 550 255 568 348 935
8. Уанкайо 164 954 258 209 336 349
9. Чимботе 216 579 268 979 320 240
10. Пукальпа 89 604 172 286 270 780
11. Такна 98 532 174 336 242 451
12. Ика 114 786 161 406 227 552
13. Хулиака 77 150 142 576 216 716
14. Сульяна 112 770 147 361 170 302
15. Кахамарка 62 259 92 447 161 215
16. Чинча-Альта 75 685 110 016 153 598
17. Аякучо 69 533 105 918 149 391
18. Уануко 61 812 118 814 146 750
19. Уачо 133 642
20. Пуно 67 397 91 877 119 116
21. Тарапото 34 979 77 783 115 168
22. Уарас 44 814 66 888 100 931
23. Тумбес 47 936 74 085 94 751
24. Талара 57 015 82 228 87 622
25. Уараль 79 001
26. Пайта 72 510
27. Хаэн 71 565
28. Серро-де-Паско 66 860
29. Ило 58 649
30. Пуэрто-Мальдональдо 56 382
31. Чулуканас 55 183
32. Писко 54 677
33. Барранка 54 463
34. Могегуа 52 430
35. Абанкай 51 462
36. Тинго-Мария 50 414
37. Юримагуас 49 087
38. Ламбаеке 48 273
39. Чанкай 44 862
40. Тарма 43 169
41. Мойобамба 42 690
42. Сикуани 42 551
43. Чепен 41 358
44. Уанкавелика 41 331
45. Сан-Висенте-де-Каньете 37 512
46. Виру 36 029
47. Ла-Уньон 35 411
48. Империал 33 728
49. Гуаделупе 33 422
50. Сечура 32 144
51. Ферреньафе 31 777
52. Ла-Арена 31 494
53. Уамачуко 29 970
54. Багуа-Гранде 29 507
55. Нуэва-Кахамарка 28 874
56. Каза-Гранде 28 282
57. Уанта 27 966
58. Парене 27 463
59. Андауайлас 27 157
60. Уаура 26 937
61. Кильябамба 26 573
62. Пичанаки 26 335
63. Пакасмайо 26 105
64. Мала 25 631
65. Багуа 25 595
66. Туман 25 541
67. Касма 24 842
68. Махес 24 776
69. Эспинар 24 566
70. Маркавелика 24 462
71. Хуанхуи 24 085
72. Наска 23 710
73. Чачапойас 23 202
74. Мольендо 22 789
75. Монсефу 22 165
76. Илаве 22 153
77. Рекена 22 055
78. Керекотильо 21 916
79. Сатипо 21 894
80. Чанчамайо 21 885

Сілтемелер[өңдеу]

Перу — Wikipedia

Перу́ (Пәру,[9] исп. Perú, кечуа Piruw, аймара Piruw), рәсми атамасы Перу́ Җөмһүрияте (исп. República del Perú, кечуа Piruw Mama Llaqta, аймара Piruw Suyu) – Көньяк Америкада урнашкан дәүләт. Төньяк-көнбатышта Эквадор белән, төньякта Колумбия белән, көнчыгышта Бразилия белән, көньяк-көнчыгышта Боливия һәм Чили белән чиктәш. Көнбатышта Тын океан сулары белән юыла.

Төп мәкалә: Перу тарихы

Иртә чор[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Тарихчылар фикеренчә, бу территорияләрдә беренче кешеләр якынча б.э.к. 9000 еллар тирәсендә килеп чыккан. Иң борынгы торак урыны буларак Норте-Чико санала. Аның килеп чыгу вакыты б.э.к. 3000 ел белән б.э.к. 1800 ел арасына туры килә.

Инклар дәүләте[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Б.э. XII гасырында инклар кабилә булып Урубамба елгасы үзәнендәге Куско тирәсендә оешалар. Инкларның аерым халык түгеллеген, ә бары тик идарә итүче класс икәнлеген искәртеп үтәргә кирәк. 1438 елда алар Сапа Инка җитәкчелегендә дәүләтләрен киңәйтә башлыйлар. Дәүләтнең чәчәк атуы XVI гасырның башына туры килә. Аларның дәүләтләре Тауантинсуйу дип атала. Тауантинсуйу Колумбка кадәрге Американың иң зур империясе була. Төньякта аның чиге хәзерге Колумбиядәге Патия елгасы буенча, көньякта хәзерге Чилидагы Мауле елгасы буенча үтә торган була. Көнчыгышта инклар хакимияте бүгенге Бразилия, Парагвай һәм Аргентина дәүләтләренең җирләрен үз эченә алган була.

Инклар чорында җир эшкәртү киң таралган була. Җирне таяклар белән йомшарталар, сабан билгеле булмый. Кукуруза, маниока, бәрәңге, томат, борчак, тәмәке, кока һәм мамык үстерелә. Йорт хайваннарыннан лама асрала. Мамыктан һәм йоннан кием туку, чүлмәкчелек, алтын, көмеш, бакыр һәм бронзадан әйберләр ясау гаять зур үсешкә ирешкән була. Кадаклар билгеле булмый. Халыкның төп өлеше булган игенчеләр бергәләп җир эшкәртүче җәмгыятьләр корып яшиләр. Уңышның өчтән бере инкларның милкенә, тагын өчтән бере гыйбадәтханәләргә күчә торган була.

Перуның испаннар тарафыннан яулап алынуы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Панамада яшәүче Франсиско Писарро, Диего де Альмагро исемле конкистадорлар һәм Эрнандо де Луке исемле рухани 1524 елда Перуны яулап алу эшен башлыйлар. 1531 елда Писарро 227 кешелек гаскәр белән өченче экспедициясенә чыга. 1533 елда Писарро, Перу эчендәге каршылыклардан файдаланып, Перу дәүләтенең башкаласын – Куско шәһәрен ала.

1535 елда ул Лима шәһәренә нигез сала.

Индеецлар берничә тапкыр испаннарга каршы баш күтәрәләр. Алар арасында иң эресе 1780-1781 елларда Хосе Габриэль Кондорканка җитәкчелегендәге баш күтәрү була. Ләкин ул уңышка ирешми, баш күтәрү канга батырыла, Кондорканка исә җәзалап үтерелә.

Бәйсезлек өчен көрәш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Латин Америкасының бәйсезлек өчен көрәше чорында Перу Испаниянең терәге булып тора, моннан испан гаскәрләре күрше вице-корольлекләрдәге баш күтәрүчеләргә каршы җибәрелә торган була. 1823 елда испаннар Перуны 1821 елда Чилидан килеп Перуның бәйсезлеген игълан иткән Сан-Мартин исемле җитәкченең кулыннан кире тартып алалар.

1824 елда төньяктан Перуга Боливар яклы Сукре гаскәрләре керә. Алар испаннарны тар-мар итәләр. Перу вице-корольлеге бүгенге Перуга һәм Боливиягә бүленә.

Азатлык игълан иткәннән соң 20 ел дәвамында Перуның тарихы Боливия белән сугышларга, халык күтәрелешләренә һәм хакимият алмашынуларына бай була.

  • 1531–1533 – испан конкистадорлары Перу җирләрен яулыйлар.
  • 1535 – Лимага нигез салына.
  • 1544 – Перу вице-корольлеге нигезләнә.
  • 1821 – Перуның вакытлы бәйсезлеге.
  • 1823 – бәйсезлекне югалту.
  • 1824 – Аякучо янында сугыш. Испан колонизаторлары тар-мар ителә. Бәйсезлек игълан ителә.
  • 1877 – Пакоча култыгында сугыш.
  • 1932–1933 – Перу-Колумбия сугышы
  • 1941 – Перу-Эквадор сугышы
  • 1965 – сул карашлы төркемнәр хакимиятне бәреп төшерү буенча актив эшчәнлек алып баралар.
  • 1968 – хәрбиләр хакимиятне үз кулына ала. Дәүләт башына Хуаном Веласко Альварадо җитәкчелегендәге сул офицерлар килә. 1980 елда алар хакимиятне граждан хөкүмәткә кире кайтаралар.
  • 1981 – Пакиш сугышы
  • 1995 – Альто-Сенепа сугышы
  • 2001 – Фухимори режимының бетүе.
  • 2001–2006 – Алехандро Толедо президент була.
  • 2006 – Алан Гарсия президент буларак сайлана.

Перу 24 департаментка һәм 159 провинциягә бүленә.

Перу – җөмһүрият. Перу конституциясе буенча президент дәүләт һәм хөкүмәт башлыгы булып тора.

Парламент – Перу Җөмһүриятенең халык тарафыннан биш елга сайланып куелган 120 депутаттан торучы бер палаталы Конгрессы.

Көнбатышта, Тын океан ярлары буенча чүлле киң түгел үзәнлекләр тамасы сузылган (Коста дип атала). Көнчыгышта – 6768 метрга (Уаскаран тавы) җитүче Анд таулары (Сьерра). Шулай ук көнчыгышта Амазонка үзәнлеге ята.

Елгалар арасында иң зурысы – Амазонка, күлләрдән – Титикака һәм Хунин.

Өстенлекләр: файдалы казылмаларның, шул исәптән нефтнең дә күплеге. Тын океанда балыкның күплеге. Мамык, каһвә һәм каучык мөһим культуралар булып тора. Алга киткән текстиль сәнәгате.

Кимчелекләр: металларга һәм башка товарларга дөньякүләм бәягә бик нык бәйлелек. Бәяләрнең тибрәнүе сәүдәгә һәм инвестицияләргә комачаулый. Озакка сузылган приватизация. Коррупция һәм артта калган инфраструктура инвестицияләргә каршылык тудыра. Банк өлкәсе көчсез.

  1. ↑ http://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.ZS.
  2. ↑ http://data.uis.unesco.org/index.aspx?queryid=239; ЮНЕСКО-ның статистика институты.
  3. ↑ http://hdr.undp.org/en/data; Отчёт о развитии человечества.
  4. ↑ http://data.uis.unesco.org/Index.aspx?DataSetCode=DEMO_DS; ЮНЕСКО-ның статистика институты.
  5. 5,0 5,1 "International Numbering Resources Database"; подзаголовок: ITU-T E.129 National-only numbers linked with emergency services and other services of social value; тикшерү датасы: 8 июль 2016; мөхәррир: Халыкара иликтер элемтәсе береге.
  6. 6,0 6,1 "International Numbering Resources Database"; подзаголовок: ITU-T E.129 National-only numbers linked with emergency services and other services of social value; тикшерү датасы: 10 июль 2016; мөхәррир: Халыкара иликтер элемтәсе береге.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 "World Plugs"; тикшерү датасы: 10 июнь 2016; мөхәррир: Халыкара иликтер тихникасы кәмисиясе.
  8. ↑ http://chartsbin.com/view/edr.
  9. ↑ https://darul-kutub.com/uploads/books/065ef0a9869dc0b1190b9e1ef33250847afbcecc.pdf

Өркениетті сақтап қалған инктердің «құпия қаруы»

Оңтүстік Америкадағы қазіргі Перу елінің территориясын еншілеген инк өркениеті испан басқыншыларының өрескел айласының әсерінен жойылып кете жаздаған. Дегенмен, инктердің аман қалуына «құпия қару» көмектесіпті.

Испания елінің тарихында ойып тұрып орын алатын Франсиско Писсаро есімді тұлға жаңа жердің өркениетін жойып жіберуге дейін барған. Айта кетсек, испандық конкискадор (жаулап алушы) Панама мен Перуді алуға қатысып, Тынық мұхитының Оңтүстік Америкадағы жағалауын ашады. Сонымен қатар, Батыс Кордильер болып саналатын Анд тауының сілемдерін картаға түсіріп, инктер өркениетін тонау арқылы Испания Корольдігінің қазынасын байытуға септігін тигізеді. Жоспарын орындап, корольдің ықыласына бөленеді.

XVI ғасырда аты аңызға айналған байлыққа толы Эльдорадо (Инктер астанасының испанша атауы) қаласын иемдену – Испанияның басты мақсаты болатын. Писсаро небәрі 180 әскермен бір империяны басып алып, қаланың бар байлығын Испанияға жөнелтуді жоспарлайды. Ол 1532 жылы Анд тауынан өтіп, инктерге жақын жерге уақытша қоныстанады. Сосын инктердің патшасын ортақ келісімге келуге шақырады. Атауальпа есімді инктер басшысы испан отарлаушысының айласын ескермей, бірнеше төлеңгітімен кездесуге барады. Содан кейін Писсаро ешқандай келісім жүргізбей, оны тұтқынға алады. Сөйтіп оның аман қалуы үшін өте көп мөлшерде алтын сұрайды. Қалауын инктер еш бұлжытпай орындаса да, Писсаро үшін бұл аз болатын. Ол қаланың бар байлығын алуға талпынып, Атауальпаны өлтіреді. Басшысыз қалған ел Анд тауының биік бөктеріне қаша жөнеледі. Аңыз бойынша, инктер испан әскерлерінің қаруынан бөлек, жылқылардан қорыққан деседі. Себебі Оңтүстік Америкада жылқы мүлде болмаған. Олар тек XV ғасырда ғана Еуропадан әкелінген.

Мачу-Пикчу қаласы

Аңыз қала Эльдорадоны жаулап алған Франсиско соғыссыз жеңіліп, қашып кеткен 300 мың инк халқын қыспаққа алу арқылы жоймақ болады. Себебі ол небәрі 180 қарулы қолымен тау сілемдерінде соғыса алмайтынын жақсы білетін. Осы кезде таудың биігінде орналасқан инктердің Мачу-Пикчу сынды қалаларына баратын азық-түлік бағыттарын испандықтар жауып тастайды. Дегенмен, испандықтарды ойландырған инктердің «құпия қаруы» олардың аман қалуына негіз болған екен. Инктер тауда өсірілетін дақылдың есебінен өмір сүруді жалғастырыпты. Кивича деп аталатын өнім бүгінде инктердің ұрпағы үшін аса маңызды дақыл болып табылады. 

Ұқсас жазба: 

Құпияға толы Мачу-Пикчу қаласы


Перу Республикасы

Перу Республикасы— Оңтүстік Америка құрлығының батыс бөлігінде орналасқан мемлекет. Жер аумағы 1,28 млн. км², астанасы — Лима қаласы. Халқы 27 млн-ға жуық (2000), 50%-ын — перуліктер (испан тілді метистер, креолдар), 49%-ын үндістер, 1%-ын жапондар мен америкалықтар құрайды. Ресми тіл есебінде испан және жергілікті үндістердің кечуамен аймара тілдері қолданылады. Тұрғындарының 90%-ы — католиктер. Мемлекет басшысы — президент, үкімет басшысы — Министрлер Кеңесінің төрағасы. Жоғары заң шығарушы органы — бір палаталы демократиялық конгресс. Ұлттық мейрамы — Тәуелсіздік күні — 28 шілде (1821). Әкімш. жағынан 24 департамент пен 1 конституц. провинцияға бөлінеді. Ақша бірлігі — жаңа соль. Перу БҰҰ-ның (1945), Америка мемлекеттері ұйымының (1948) мүшесі.

География. Перудің табиғаты әр алуан. Тынық мұхитының жағалауын бойлай тар, шөлді жазық — коста созылып жатыр. Шығысында Амазона  өзені алабына жататын жазықта сельва орналасқан. Перудің орталығында негізгі тау тізбектері — Батыс, Орталық және Шығыс Кордильерадан құралатын Анд тауларының биік әрі құз жартасты бөлігі — сьерра орналасқан. Ең биік нүктесі — Уаскаран тауы (6768 м). Елдің оңтүстігінде вулкандар да бар, олардың ішіндегі ең биігі — Мисти (5822 м). Ең ірі өзен — Амазона (Мараньон, Путумайо, Укаяли сияқты салалары бар). Климаттық жағдайы үш түрлі. Жазықтардағы жылдық орташа темп-ра 24 — 27С, жауын-шашын мөлш. 3000 мм-ге дейін жетеді. Жауын-шашын желтоқсан мен мамыр аралығында көп түседі. Анд тауларының шығыс беткейлерінде тропик. ормандар өседі. Мұнда биіктік 10 — 14 м-ге дейін жететін ағаш тәрізді қырыққұлақтар, зәулім бамбуктер, қына бұтасы, мүк пен орхидеялар кездеседі. Сельваны өсімдіктердің 20000-нан астам түрлері кездесетін ылғалды, шетсіз-шексіз экваторлық орман алып жатыр. Жан-жануарлардан ламалар, ягуарлар, маймылдар, құстардың көптеген түрлері кездеседі. Сельвада сонымен қатар жер бетіндегі ең үлкен жылан — анаконда да кездеседі. Жер қойнауында мыс, алтын, мұнай, күміс, темір кентасы сияқты кен байлықтары мол.

Тарих.Перу аумағы инктер өркениетінің орталығы ретінде белгілі. 1532 — 36 жылдары испан конкистадорлары инктер империясын бағындырды. 1543 жылы Оңтүстік Америкадағы барлық испан отарларын біріктірген Перу вице-корольдігі құрылды. 1821 жылы ұлт-азаттық қозғалыс нәтижесінде ел тәуелсіздігі жарияланды. 1825 жылы елден Боливия (Жоғары Перу) бөлініп шықты. Тынық мұхит соғысында (1879 — 83) Перу Боливия мен Чилиге қарсы соғысып, селитра кендеріне бай аумақтың бір бөлігінен айырылып қалды. 20 ғасырда Перу АҚШ капиталына тәуелді аймақтардың біріне айналды. Халық тұрмысы нашарлап, бірнеше рет әскери төңкеріс болып өтті. 1985 жылы ел тарихында тұңғыш рет еркін сайлау жүргізілді. 1990 жылы президент болып сайланған жапон иммигрантының ұлы А.Фухимори елде қатаң үнемдеу тәртібін енгізді, ал 1992 жылы парламентті таратып, конституцияның әрекет етуін уақытша тоқтатты.

Экономика.Перу тау-кен және балық өнеркәсібі дамыған ауыл шаруашылықты ел. Негізгі ауыл шаруашылығы дақылдары: мақта, қант құрағы,кофе, какао, күріш, картоп, жүгері. Ауыл шаруашылығында еңбекке жарамды халықтың 35%-ы жұмыс істейді. Өнеркәсіптің маңызды салалары — мұнай, қорғасын, мырыш, күміс (Перу күміс өндіруден дүние жүзінде 3-орын алады), мыс өндіру, автомобиль мен кеме жасау. Сыртқа мыс, мырыш, алтын, балық өнімдерін шығарады. Импортының негізін машиналар мен құрал-жабдықтар, минералдық ресурстар құрайды. Ұлттық табыстың жан басына шаққандағы мөлш. 4390 АҚШ долл-на тең. Негізгі сауда серіктестері: АҚШ, Аргентина, Колумбия, Бразилия, Жапония. Перуліктер (өз атауы — перуано) — Перу мемлекетінің негізгі халқы. АҚШ, Испания, ГФР, сондай-ақ Латиналық Америка елдерінде тұрады. Жалпы саны 12,5 млн. адам (2003). Испан және кечуа тілдерінде сөйлейді. Көпшілігі католик дінін, аздаған бөлігі дәстүрлі діни наным-сенімдерді ұстанады. Перуліктердің этн. негізін инктер билеген кечуа тайпалар бірлестігі құрған. 1532 — 36 жылдары испан отаршылары жаулап алғаннан кейін Перуліктер испан, креол (испандықтар ұрпақтары), испан-үндіс тектес метистер мен үндістер секілді этносаралық топтарға бөлінді. 16 — 17 ғасырларда үндістер саны отарлық саясат әсерінен күрт азайды. 19 ғасырда бірте-бірте Перуліктер ұлт болып қалыптаса бастады. Кейбір ғалымдар Перуліктер деп Перуліктердің тек испан тілді тұрғындарын ғана айтады. Дәстүрлі мәдениетінде еур. ықпал басым. Баспаналарын саз кірпіштерден тұрғызып, төбесін жүгері сабақтарымен жабады. Теңіз жағалауында тұратын халық үйді күйдірілген кірпіштен тұрғызады. Үндістер пончо, күртеше секілді ұлттық киімдерді әлі күнге дейін киеді. Тағамдары, негізінен, жүгері мен картоптан дайындалады. Оған лама, қой және сиыр етін қосады. Сүйікті сусындары — жүгеріден дайындалған писко мен чича (сыраның бір түрі). Қолөнерінде үндістік және испандық дәстүрлер сақталған.

Перу | История, география, факты и достопримечательности

Перу , страна на западе Южной Америки. За исключением бассейна озера Титикака на юго-востоке, его границы лежат в малонаселенных зонах. Границы с Колумбией на северо-востоке и Бразилией на востоке пересекают более низкие хребты или тропические леса, тогда как границы с Боливией на юго-востоке, Чили на юге и Эквадором на северо-западе проходят через высокие Анды. На западе территориальные воды, простирающиеся до 200 миль (320 км) в Тихий океан, принадлежат Перу.

Британика Викторина

География и наука: факт или вымысел?

Некоторые из самых дождливых мест в мире находятся на пути южноазиатских муссонов.

Перу - по сути тропическая страна, северная оконечность которой почти касается экватора. Несмотря на тропическое расположение, большое разнообразие климата, образа жизни и экономической деятельности обусловлено экстремальными высотами и юго-западными ветрами, которые пронизывают холодное Перуанское течение (или течение Гумбольдта), которое течет вдоль реки. его береговая линия Тихого океана.Огромные трудности путешествия, создаваемые Андами, долгое время препятствовали национальному единству. Икитос, расположенный в верхней части Амазонки, находится всего в 600 милях (965 км) к северо-востоку от Лимы, столицы страны, но перед самолетом путешественники между городами часто выбирали путешествие на 7000 миль (11250 км) через Амазонку, Атлантика и Карибский бассейн, Панамский перешеек и Тихий океан, а не более короткий горный маршрут.

Перу Encyclopædia Britannica, Inc.

Название Перу происходит от слова индейца кечуа, означающего «земля изобилия», отсылки к экономическому богатству, создаваемому богатой и высокоорганизованной цивилизацией инков, правившей регионом на протяжении веков.Обширные минеральные, сельскохозяйственные и морские ресурсы страны долгое время служили экономической основой страны, а к концу 20 века туризм также стал важным элементом экономического развития Перу. Любимые направления для международных путешественников включают Мачу-Пикчу, место древних руин инков, расположенное примерно в 50 милях (80 км) к северо-западу от Куско, и музеи, в которых хранятся артефакты, раскопанные из древних гробниц на северном побережье Перу.

Земля

Рельеф

Перу традиционно описывают в виде трех широких продольных регионов: засушливого побережья на западе; изрезанная система Сьерра, или Анд, в центре; и влажная покрытая лесами Амазония - тропический бассейн Амазонки - на востоке.

Получите эксклюзивный доступ к контенту из нашего первого издания 1768 года с вашей подпиской. Подпишитесь сегодня

Коста

Прибрежную равнину можно легко разделить на три части - северную, центральную и южную - в зависимости от площади ровной поверхности и расстояния между Андскими хребтами и морем. Вообще говоря, количество ровных прибрежных земель уменьшается с севера на юг. В северном регионе, от Эквадора до Чимботе, равнина обычно имеет ширину от 20 до 30 миль (от 30 до 50 км) с максимальной шириной более 90 миль (140 км) в пустыне Сечура к югу от Пьюры.Центральный прибрежный регион, простирающийся от Чимботе до Наски, уже, чем северный регион, и характеризуется участками грубых холмов, простирающихся от Анд до берегов океана. От Наски к югу до чилийской границы побережье по большей части покрыто невысокими горами; южные долины узкие, и только на отдельных участках равнины встречаются у океана.

Сьерра, или Анд, регион

Горы Анды на западном краю Южной Америки образовались в результате тектонической активности, когда Южноамериканская плита перекрыла плиту Наска.Перуанские Анды типичны для горных регионов Тихоокеанского региона: они молоды с геологической точки зрения, и их продолжающееся поднятие проявляется в частых землетрясениях и значительной нестабильности. Три основных хребта выходят из перуанских Анд; их обычно называют западными, центральными и восточными кордильерами, хотя в Перу эти обозначения не используются.

Склоны в северной части Перу относительно пологие, а максимальная высота над уровнем моря редко превышает 16 000 футов (около 5 000 метров).Анды в центральном Перу выше и круче. Диапазоны центральной зоны образуют особенно сложные преграды для передвижения. Например, главный перевал к востоку от Лимы находится на высоте более 15 000 футов (4500 метров) - выше, чем многие вершины на севере. Многие горы центрального Перу покрыты снегом и являются популярной достопримечательностью альпинистов и туристов. Особой известностью пользуется Кордильера-Бланка с самой высокой вершиной страны, горой Уаскаран, на высоте 22 205 футов (6768 метров), и близлежащий национальный парк Уаскаран (внесенный в список Всемирного наследия ЮНЕСКО в 1985 году).На юге Перу характер Анд меняется на высокий плато; это Пуна с обширными плоскогорьями и высотой от 13 000 до 16 000 футов (около 4 000–5 000 метров). Разрозненные пики высотой до 6 400 метров возвышаются над широкими южными плато. Начинаясь к северо-западу от Арекипы, многие из южных пиков образуют вулканическую цепь, которая простирается до северного Чили, включая Ампато, Уакла Уакла и Мисти.

Вулкан Мисти, недалеко от Арекипы, Перу. Джереми Вудхаус — Digital Vision / Getty Images ,

Перу - Википеди

Перу , (İspanyolca: Bu ses hakkında Perú (ярд · билги) , Кечуа: Пирув , Аймара: Пирув ) ya da resmî adıyla Перу Перу 9000 Перу · Bilgi) , Quechua: Piruw Mama Llaqta , Aymara: Piruw Suyu ) Güney Amerika'nın batısında bir ülkedir. Kuzeyde Ekvador ve Kolombiya, doğuda Brezilya, güneydoğuda Bolivya, güneyde Şili ve batıda Büyük Okyanus'la sınırlıdır.

Konum [deiştir | kaynağı değiştir]

Перу, kuzeyde Ekvador ve Kolombiya, doğuda Brezilya, güneydoğuda Bolivya, güneyde ili ve batıda Büyük Okyanus ile sınırlı bir coğrafyada yer alır.

Tabii bölgeler [deiştir | kaynağı değiştir]

Перу tamamen değişik iklim bölgelerine sahiptir.

  • Costa (Kıyı) - Ülkenin yaklaşık% 11'i
  • Сьерра (Андлар, Юксек кесимлер) - yaklaşık% 15
  • Selva (Yağmur Ormanı) ve Montaña (Sis Ormanı) - yaklaşık% 64
Costa [değiştir | kaynağı değiştir]
Перу kıyısında kum tepeleri

Коста Гумбольдт Акынтысы'нин эткиси алтинда олуп, таримин садече Андлардан гелен нехирлер бойунча ве нехир вахаларинда мюмкюн олдугу, гениш ölçüde бир кыйы çölüdür.

Peru'nun güneyinde, ili sınırında dünyanın en kurak çölü olan Atacama ölü başlar. Costa'nın güney kısımlarında başkent Lima'ya kadar olan kesimde, yani kıyı şeridinin yaklaşık yarısında, yıl boyunca olan yamur düşüşü sıradışı ölçüde enderdir.

Lima'nın kuzeyinde zemin kalitesi ve yamur düşüşü biraz artar ки böylelikle tarım imkânı nehir vahalarının dışında да mümkün olur. Sıcaklık kışın 12 ° C ve yazın 35 ° C arasında oynar.

Lima'nın yanında kıyıdaki büyük şehirler (kuzeyden güneye) Tumbes, Sullana, Piura, Chiclayo, Trujillo, Chimbote, Huaral, Pisco, Ica, Nazca'dır.

Sierra [değiştir | kaynağı değiştir]
Сьерра, Куско şehri yakınları

İnce kıyı bölgesinin ardında Sierra başlar. Burası, uzun vadilerle kesintiye uğrayan (isp. callejón veya valle ) Andların çok sayıda dağ sırasından oluşur. Bütün Andlar bölgesinde tipik olan, derin kesimli vadiler (Kanyonlar) ve dağ zincirlerinde büyük nehirlerle oluşan Kordillerin doğu ve batı yakasındaki aralıklardır (исп .: Pongo ).

Andlar'daki tipik kesit, kendini merkezi bölge Ancash'da gösterir.Batıdan doğuya «Kara Kordiller» 'ini ( Cordillera Negra , высота 5.000 м кадар) Callejón de Huaylas (3.000 m civarında) takip eder. Sonraki dağ sırası "Beyaz Kordiller", реж. ( Cordillera Blanca ). Burada Peru'nun en yüksek dağı Huascarán (6,768 м) Bulunur. Doğu istikametine devam ederek Callejón de Conchucos uzanır (Amazonlar'ın bir kaynak nehri olan Marañón ile beraber). Sonrasında diğer dağ zincirleri ile devam eder.

En yüksek dağlar, Nevado Huascarán (6.768 м), Ерупажа (6,634 м), Коропуна (6,425 м), Ампато (6,310 м), Чачани (6,075 м) ве янарда Мистидир (5,822 м).

Ülkenin kuzeyinde Andlar kar sınırına ulaşmaz ve bitki örtüsü çok zenginken (Páramo İklim Zonu), orta bölgelerde kendini çok dik, kısmen geniş vadilerla ve süreküli k. Peru'nun orta güneyinde (Başkent Lima'nın enleminden itibaren) tabiat kendisini 3.000 ve 4.000 метров aralığında tepelik olarak gösterir. 5000 m'den yüksek dikkat çekici karla kaplı masif dağ sayısı azdır.

Bu enlemden güneye doğru, kısmen aktif olan konik volkan Ubinas sahne alırken, beraberinde daha az dik olan dağ sıraları ve bunların arasında kalan tepelik yüksek plato görüntçümölélılılar, görüntümülılıdılıları. Ülkenin güneyinde (Arequipa, Puno, Moquegua ve Tacna Bölgeleri'nde) özellikle yüksek platonun belli ölçüde düz kısmı kendini gösterir. Бурафа, типик görüntüsünü Titikaka Gölü çevresinde alan, Altiplano adı verilen plato oluşur.

Ortalama yıllık ısı derecesi 3.300 метров yükseklikte 11 ° C'dir. Базен, yağmur bakımından fakir bölgelerde Ekim'den Nisan'a kadar kuvvetli yağışlar beklenebilir. Bu bölgedeki büyük şehirler (kuzeyden güneye) Кахамарка, Уарас, Серро-де-Паско, Уанкайо, Аякучо, Куско, Пуно ве Арекипа'дур.

Cusco yakınlarında efsanevi İnka şehir harabesi Machu Picchu bulunur.

Сельва [değiştir | kaynağı değiştir]
Bu ses hakkında

Andlar'ın doğusunda Yağmur Ormanları bölgesi «Selva» başlar. Ilıman iklimin hüküm sürdüğü tropik dağ ormanı mevcut olduğundan burada geçiş yumuşak olur.

Isı farklılıklarının az olduğu bölgelerde yıllık ortalama sıcaklık yaklaşık 26 ° C olup, yıllık yağış miktarı 3.800 mm'ye ulaşır. Бурада, Brezilya'ya doğru Amazon Havzası'ndan akan Amazonların diğer kaynak nehirleri doğar.

Перу, yağmur ormanları sık ve neredeyse balta girmemiştir. И Dağları'ndan çıkarak geniş kıvrımlarla Amazonlar'a akan nehirler, orman derinliklerinden geçen tek ulaşım damarlarıdır.

Bu bölgenin büyük ve turizm için önemli olan şehirleri Iquitos ve Puerto Maldonado'dur.Iquitos'a Lima'dan кара йолу иле ulaşmak mümkün olmayıp, ulaşım uçak ya da vapurlarla olur. Пуэрто Мальдонадоя учак (1 ½ саат Лима; ½ саат Куско), vapur ya da kara vasıtasıyla ulaşılabilir. Bölgedeki diğer büyük şehirler (kuzeyden güneye) Tarapoto, Tingo María ve Pucallpa'dir.

Akarsular [değiştir | kaynağı değiştir]

Peru'nun önemli nehirleri Amazon Nehri ve onun kaynak nehirleri olan Рио Апуримак, Рио Урубамба, Рио Укаяли ве Рио Мараньон иле Амазонларин ян коллари олан Напо, Путумайо веаллага'дур.

Peru'nun en büyük ve en önemli gölleri ise And Dağları arasındaki Titikaka Gölü ile Lago Junín'dir.

Флора и фауна [değiştir | kaynağı değiştir]

Peru'nun florası çok değişken ve çok yüzlüdür. Kurak ve kumlu kıyı düzlüklerde sadece az miktar otlar ve çalılar büyür. Buna karşın yamur ormanları bölgesinde büyük bir bitki bolluğu bulunur. Bu bitki örtüsünün başlıca temsilcileri kauçuk, tesbih ağaçları, vanilya bitkileridir. Yüksek dağlık kesimde doğa şartları sebebiyle аз битки çeşitliliği mevcuttur.Burada başlıca olarak, kaktüsler, mesquiteler gibi kurak bölge bitkileri (Xerophyt) vardır.

Peru'nun hayvan dünyası da aynı şekilde florası gibi çok çeşitlilik sunar. Sahil düzlüklerinde ve sahil önlerindeki adaların kıyılarında martılar, ötleğenler, akrepler, yüzgeçayaklılar ve penguenler yaşar. Peru'nun sahil sularında başlıca olarak sardalyalar, istakozlar, ve uskumrular bulunur. Doğuda bereketli bölgelerdeki hayvanlar örneğin armadillo, timsahlar, jaguarlar, pumalar ve flamingolardır.Peru'nun millî hayvanı And kaya horozu ( Rupicola peruviana ) Manu Miili Parkı'nda bulunur.

Перу, 26 bölüme ( Departamentos ), 195 eyalete ( Provincias ) ve 1.828 mıntıkaya ( Distritos ) ayrılmıştır. Ülkenin 2002 yılındaki bölgeselleşmesinden beri depamentolar, seçili organları olan özerk idari birimlerdir. Ülke çapında ilk bölgesel seçimler Kasım 2002 tarihinde gerçekleşmiştir. Ülkenin bölgelere ( Regiones ) ayrılması da planlanmış olmakla birlikte, 30 Ekim 2005 tarihindeki referandumda, 16 depertamentonun halkının% 78'i 5 bölgede (Norte-Nor Centro-Oriente, Ica-Houlica-Hurrica-Hurrica-Oriente, Ика-Хуанко-Арекавия ) бир арая гельмей карши олдугуну бейан этмиштир.

Peru Regions.png

Бёльгелер :

Peru'nun büyük şehirleri şunlardır: Лима (7.363.069 нюф.), Трухильо (861.044), Арекипа (860.000), Кальяо (824.329), Чиклайо (634.600) ве Икитос (400.000).

Ayrıca bakınız: Peru'daki şehirler listesi

Peru Regions.png

30 milyon civarında nüfusu olan Перу, Bolivya ve Guatemala'nın yanında nüfus çoğunluğu Kızılderili halkın olduğu üç ülkeden biridir. Nüfusun yüzde 45'i kızılderili kökenlidir. Bunlar ağırlıklı olarak Quechua (% 40) ве Aymará (% 5) konuşan halklara aittir.% 37 melez olan halkın,% 15 kadarı Avrupa kökenli, geri kalan% 3 ise kısmen Afrika kısmen ise Asya kökenlidir.

Kırsal kesimden kaçış ile oluşan ve nüfusun yaklaşık üçte birinin yoğunlaştığı başkente olan, yüksek sayıdaki göç, beraberinde büyük sosyal problemler getirir. Йерли халкын хатыры сайылыр бир кешми Лима'да, йоксуллук сыныринын алтында я да кыыысында яшар. Etnik kültürlerin zıtlıkları ве sosyo-politik eşitsizlik sebebiyle, halkın yetersiz geçim ve temin şartları meydana gelir.Bunu, temel ihtiyaç maddelerinin ithalatı ve döviz harcamaları takip eder.

İki buçuk milyon Perulu sürekli olarak göçmen vaziyette başta ABD, Avrupa ve Japonya olmak üzere yurtdışında yaşar.

Метрополь аланларда [değiştir | kaynağı değiştir]

Перу бин yıllar boyunca Pre-İnka kültürüne sahip olan bir ülkedir. İlk göç eden yerleşimciler, MÖ 20.000 ile 10.000 yıllarına kadar bugünkü Peru'nun olduğu bölgeye gelmişlerdir. MÖ 4000 yıllarında tarla kurmaya ve hayvan yetiştirmeye başlarlar.Бугюн Хален Даха айырт edilebilen en eski kültür, MÖ 800 ile MÖ 300 yıllarına kadar var olmuş olan Chavín de Huántar'dır. Titikaka Gölü çevresinde MÖ 1. yüzyıldan itbaren MS 1000 yılına kadar Tiahuanaco kültürü oluşur. Sahilde, И nehirlerinin sulak alanlarında MS иже binyılda Lambayeque Bölgesi civarında Mochica gibi farklı kültürler oluşur. İnka Krallıı'ndan önce, gelişmiş şehir kültürü olan Chimú'nun başkenti Chanchan'dı.

İnka Krallığı 1200 civarında oluşur ve 1532'ye kadar bugünkü Kolombiya, Ekvador, Peru, Bolivya, Arjantin ve ili'nin büyük kısmına genişler.Peru'nun yüksek platosunda bulunan Cusco şehri İnka Krallığı'nın başkentidir.

İspanyollar 1532'den itibaren bu ülkeyi fethederler ве İspanya Krallığı adına Peru Valiliği'ni kurarlarlar ки бу валилик, zirvesine ulaştığında bugünkü Panama'dan, kıtanın en gümşırştası.

1821'de ülke Хосе де Сан Мартин ве Симон Боливар tarafından kurtarılır ве bağımsızlığını kazanır. Bununla birlikte isyanlar ve iç savaşlar modern bir devletin gelişmesine engel olurlar.

Bugünkü Peru millî arması 25 ubat 1825'te millî kongrenin kanunuyla kabul edilir. Çizimi parlamenter José Gregorio aittir.

Peru Regions.png 1879'da Tarapaca civarında Şili ve Peru arasındaki deniz muharebesi

1879 yılında Güherçile Savaşı patlak verir. Ili ve Bolivya bağımsızlıklarını ilan ettikleri zamandan beri Antofagasta üzerinde tartışma halindedirler. Перу tartışmalı bölgede çok sayıda guano ve maden şirketine sahiptir. Боливия Перуа бирлик олма халиндэ Antofagasta'da ekonomik ayrıcalıklar teklif eder.Айрыджа Перу, İspanyol valiliğinin kolonyal zamanında devraldığı politik ve ekonomik öncelikli pozisyonunun, Güney Pasifik'te Şili tarafından tehlikede olduunu görmektedir.

1874'te Şili'ye karşı Bolivya ile beraber gizli bir pakt kurulur. Бу пакт йине де Şili'nin zaferine engel olamaz. Bolivya kaybedilen çok sayıdaki muhaarebeden sonra 1880 yılında savaştan çekilir ve Antofagasta Bölgesi üzerindeki hak iddiasından tamamen vazgeçer. Ili bu arada kuzeye doğru ilerleyerek Peru bölgesi Tarapacá'a girmiş ве Peru'ya ateşkes ve barış antlaşması teklif etmiştir.Перу yine de Tarapacá'yı Şili'ye bırakmayı reddeder. Ili takip eden yıllarda yeni bir savaş başlatarak, 1881'de Peru ordularını tahrip ettikten sonra Başkent Lima'ya girer. Resmî hükûmet lağvedilerek, ilili General Patricio Lynch ülke valisi olarak tayin edilir. Bununla birlikte, Miguel Iglesias ve Andres Caceres gibi bazı Perulu generaller kurtularak; Doğu ve Kuzey Sierra'da, başarısı şüpheli организуют bir gerilla savaşı yürütmeye çalışırlar. Касерес сын бир kurtuluş mücadelesinde bulunmak için Temmuz 1883'te 1500 kişilik konvansiyonel бир bölük kurmayı başarır.Kuşkusuz ilili Albay Alejandro Gorostiaga Huamachuco Muharebesi'de сын umutları yıkar. Saveş kesin olarak kaybedilmiştir. Ekim 1883'te Ancon Antlaşması ile savaşa son verilerek Tarapaca ve Tacna Şili'ye bırakılır ve ili Ordusu Peru'dan çekilir.

1968'де Хуан Веласко Альварадо алтындаки бир аскери чунта кансыз бир дарбе иле хюкûмети девраларак, топрак ве экономик рефорларла сосял бир система getirmeğe çalışır. Генерал Веласко 1975'те Генерал Франсиско Моралес Бермудес тарафиндан дюшюрюлурулерек, йениден мютешеббис янлиси бир йон изленир.1980'de, 1968 yılında düşürülen Fernando Belaúnde Terry seçilmiş başkan olarak yönetimi devralır ve yeniden iktidara gelir. Терри, devletleştirlen şirketleri tekrar özel teşebbüse devreder.

1980'li yıllarda sol yanlısı gerilla örgütü Aydınlık Yol («Sendero Luminoso») hükûmete karşı silahlı bir savaş başlatır. Ее iki taraf da, sivil halka karşı kendi taraflarına disipline etmek için, acımasız bir harekat yürütür. Aydınlık Yol'un faaliyetleri 1990'lı yıllara kadar devam eder. Ülkenin diğer sol gerilla hareketi Movimiento Revolucionario Túpac Amaru sivil halka karşı şiddeti reddeder.

Hükümet, temsili özellik taşıyan, merkezi olmayan ve kuvvetler ayrılığı prensibine göre yapılanmıştır. Devletin öncelikli ilgi alanı ülke güvenliğinin savunulması, halkın güvenlik tehditinin korunması ve genel refahın tesis edilmesidir. Bununla birlikte dış iktisadi başarılara rağmen, politik, sosyal ve ekonomik problemler mevcuttur.

Политик реформатор henüz tam olarak sağlam değildir [değiştir | kaynağı değiştir]

Перу 1980'den Beri Başkanlık Cumhuriyeti olarak tanımlanmasına rağmen demokratikleşme süreci şu ana kadar çok az sağlam bir yapıya oturur.Bu yüzden uluslararası insan haklarıardım kuruluşları, 2000 yılındaki seçim kampanyasında hatırı Sayılır ölçüde düzensizlikler tespit etmiştir. Seçim kampanyalarında vergi gelirleri kullanılmış ве де askerler seçim yerlerinde yalnızca tarafsız gözlemci olarak bulunmamışlardır. Bundan başka, gayret edilen ülkenin merkezkaç- bölgesel yönetim anlayışı, şu ana kadar filizlenmekten öteye gidememiştir. Ayrıca devlet gelirleri hâlen başkent Lima'ya akmakta ve buradaki devlet organizationasyonları vasıtasıyla tek tek komünlere pay edilmektedir.Гайрет Эдилен yerelleşme ile devlet, merkezi yönetimin terk edilmesinin ve yerel bağımsızlığın, ülkenin ekonomik gelişiminde pozitif etkisi olacağı vaadinde bulunur.

Başkanın görevleri [deiştir | kaynağı değiştir]

1993 Anayasası'na göre, ее beş yılda bir halk tarafından bir devlet başkanı seçilir ve başkanın bir daha seçilme hakkı yoktur. Temmuz 2006 tarihine kadar devlet başkanı Perú Возможный участник Алехандро Толедо olmuş, kendisinden sonra bu makama Алан Гарсия seçilmiştir.Гарсиа Улкенин, Хелен Гюнсель Башканидыр. Başkanın geniş görev alanında, devletin içeride ve dışarıda temsil edilmesi, genel hükûmet politikasının yürütülmesi, başkanlık ve kongre seçiminin çağrısının yapöanınılmasın yapöanınılması

Ülkedeki basketı grupları [deiştir | kaynağı değiştir]

Platoların büyük toprak sahipleri ve sahilin asker sahibi Peru elitleri, yüzyıllar boyunca ülkeyi oligarşik şekilde yönetmiştir. 1969 yılındaki Генерал Хуан Веласко Альварадонун toprak remu ile bu kişilerin iktidar kaynakları ellerinden alınır.Даха сонраки йылларда олушан йени басы группы, эндюстри ве финансы фаалиетлеринде йогунлашмишларды. Büyük kısmı Avrupa kökenli olan bu gruplar devletin korumacılığıyla yaşamışlardır. Альберто Fujimori'nin policy sahnesine çıkması ve ülke topraklarında неолиберальная экономика politikayı yerleştirmesi, iktidar bloklarını yeni yapılanmaya götürmüştür. Bazı gruplar ağırlıklarını kaybederken sahneye yeni yarışmacı ruha sahip gruplar çıkmıştır. Günümüzde ekonomi ve politika üzerinde güçlü bir etki oynayan on ekonomik grup mevcuttur.

Ülke için en önemli ulaşım yolları Panamerikan Karayolu ве Kuzey Amerika'ya, Doğu Asya'ya ve Avrupa'ya olan deniz yollarıdır. Перу 3.462 km'lik demiryolu hattına sahip olup, ülkede 72.900 km uzunluunda karayolu ve 234 havalanı mevcuttur. Andlar'ın olağanüstü büyük ölçüde yükseklik farklılıkları, en başta batı-doğu ekseni boyunca, büyük altyapı sorunları doğurur. Bu durumun kendisini gösterdiği en belirgin alan, düşük orandaki, kaplanmış otomobil yollarıdır. 9.331 km'lik bu pay, toplam yolların sadece% 13'ünü oluşturur.Bu durum, çok az yerleşim olan Selva Bölgesi'nin ikincil ve önemsiz karakterini daha da kuvvetlendirir. Бу bölgede yaşayan kırsal halk, sahil kesiminin ekonomik hareketliliğinden bir kâr elde edemez.

Pazar ekonomisi [deiştir | kaynağı değiştir]

Peru'da son yıllarda giderek artan, kısıtlamaların kalktığı ve özelleştirmelerin olduğu bir pazar ekonomisi vardır. Bu durum, başta Kuzey Amerika holdinglerinin ве Avrupa firmalarının pazara egemen olması sonucunu doğurmuştur.Kısmen pazarda monopol tarzda yapılanma vardır. Бу konuda, ispanyol firmalarının telekomünikasyon alanındaki egemen konumları örnek olarak verilebilir.

12 нисана 2006 тарифы Перу ABD ile serbest ticaret sözleşmesi imzalar.

Ülke, başta altın ve bakır olmak üzere zengin yeraltı kaynaklarına sahiptir. Bu madenler uluslararası şirketler tarafından işlenerek ihraç edilir. İlaveten balıkçılık ve tarım önemli bir rol oynar. Eker kamışının yanında çok miktarda kahve ihraç edilir.Bu ürünler başlıca olarak batıda, sadece suni sulama ile tarımın yapıldığı, yerleşim olan bölgelerde yetiştirilir. Buna karşın Selva'nın büyük bölgeleri tarımsal olarak pek fazla kullanılmaz. Burada daha çok servet ekonomisi yürütülür.

Endüstri, başta Lima olmak üzere sahilde yoğunlaşmıştır. Гери калан bölgeler yeraltı kaynakları dışında ikincil konumdadır.

Başta ülkenin doğusundaki Yağmur Ormanları olmak üzere, çok miktarda el değmemiş bir tabiat olduundan, ekolojik turizm çok şey sunar.Андлар, Уараз, Куско ве Мачу-Пикчу'да гези imkânı Sunar ки Мачу-Пикчу Гюней Amerika'nın en sevilen arkeolojik yerlerinden biridir. Aynı şekilde Titikaka Gölü'de turistler için bir zirve noktasıdır.

Ülke yoğun bir karayolu ağı ile iyi bir şekilde örülmüş olsa da, en önemli trafik rotalarının kör noktalarında kalan yolların çoğu asfalt değildir. Dağların konumları ве uzun mesafeler seyahatleri güçleştiren faktörlerdir.

Kayıtdışı Ekonomi [değiştir | kaynağı değiştir]

Peru'da kayıtdışı ekonomi göze çarpar.Yasa dışı ekonominin en önemli öğesi koka ağacıdır. Бу bitkinin yaprakları başta yerli halka zevk ve tamamlayıcı besin olarak hizmet eder. Зира бу bitkinin çiğnenmesi açlık, yorgunluk, soğuk ve yükseklik hastalığı duygularını bastırır.

Bu bitkinin ekim alanı yaklaşık 121,000 hek. tütar. Uyuşturucu ile mücadele ulusal makamı DEVIDA'nın ( Comisión Nacional para el Desarrollo y Vida sin Drogas ) verilerine göre, Peru'da 2004 yılında 110.000 тонн koka yaprağı hasat edilmiştir.Бунунла Перу, dünya çapında koka hasatında% 30 pay alır (2005) ve% 54 paya sahip Kolombiya'nın arkasında,% 16'lık payı olan Bolivya'nın önünde, 2. sırada yer alır. Koka ekiminin yaklaşık% 85'i yasa dışı üretimde kullanılır. Yasadışı ihracattan elde edilen gelir, yasal olanı fazlası ile geçer. [ кайнак белиртилмели ]

Kültürel yaşam bihassa az Sayıda büyük şehirde yoğunlaşmış olup, bunların başında başkent Lima gelir. Bugün kültürel yapının geniş alanında, İspanyol işgalcilerin getirmiş olduğu kültürün ve onların temsil ettiği dinin izleri vardır.

Din [değiştir | kaynağı değiştir]

Pre-Kolombiyan zamanından kalma birçok dini gelenek Peru'da hala canlı olup, bu gelenekler başta kırsal bölgelerde olmak üzere yaşatılır. Alçak kesimde yaşayanların büyük bölümünün kökeni doğa dinlerinden gelir. Газ ве бензин фирмаларинын варлыклары долайысыла гидерек артан медениет, бу инсанлары качынылмаз оларак эски динлери ве медениетлеринин берекети арасында икилемде биракир.

Перу halkının yaklaşık% 90 ile% 95 kadarı katoliktir.Бу, İspanyol işgacilerin misyoner çalışmalarının (kısmen zorlama ile) ве bağımsızlıktan sonra yine Peru'nun ABD'nin Almanya'nın misyoner gruplarının, yürüttüşudarının, yürüttüşudarının. Katolik hristiyan gelenekler, Hıristiyanlık öncesi devrin eski gelenekleri ile karışmıştır (сенкретизм). Bu durum özellikle dini bayramlarda kendini gösterir.

Birçok Latin Amerika ülkesinde olduğu gibi Peru'da da son birkaç yıldır, evangelik ve karizmatik kiliseler ве Yedinci Gün Adventistleri, Ассамблеи Божьи, Yehova'nın Şahitleamatleakyadır gibi in Mormançır gibi.Bunlar finansal olarak kısmen ABD tarafından desteklenirler. Aktif olarak çalışan bu cemaatler bazen agresif olarak üye kazanma kampanyası yürütürler.

Санат [değiştir | kaynağı değiştir]

Edebiyat [değiştir | kaynağı değiştir]

Tahminen Peru edebiyatının en eski eseri Ollantay 'dır. Bu eser bir drama olup, İnkalardan gelmiş ве Quechua Dili'nde yazılmıştır.

Ricardo Palma 19. yüzyılda, kurgu ve hikâyelerin canlandırıldığı bir edebiyat çeşitlemesi olan Tradiciones i ortaya koymuştur.Clorinda Matto de Turner'ın romanlarında en başta İnka külütürünün izleri görülür. Air César Vallejo 20. yüzyılda alışılmışın dışında eserler yazmıştır. Vallejo'nun özellikle ilk olarak 1922 yılında yayınlanan Trilce adlı eseri ünlüdür. 20. yüzyılın diğer önemli Perulu yazarları Хосе Мария Аргуедас, Хулио Рамон Рибейро, Мануэль Скорса, Серхио Бамбарен, Альфредо Брайс Эченике ве Марио Варгас Льоса'дир.

Müzik [deiştir | kaynağı değiştir]

Müzik Peru kültürünün önemli bir parçasıdır.Quena ( And flütü olarak da adlandırılır)), Panflüt ( Zampoña veya Sicu ), Cajón ve klasik gitar çok yaygındır.

Peru'nun en ünlü parçası El Condor Pasa bir Daniel Alomía Robles bestesi olup (1913), aralarında Simon и Garfunkel'ınkinin de bulunduğu çok sayıda cover Versmionları Sayav. Peru'nun kuzey sahilinde Marinera dansı popülerdir. Geleneksel müzik türlerinin yanında rock müziği de 50'li yıllardan beri çok popülerdir.Либидо, Перу Поп / Rockband'ı için bir örnek teşkil eder. U an en sevilen Peru Metal / Grunge / Punk / Rock grupları Ni Voz Ni Voto, Por Hablar, Leuzemia ve La Sarita'dır.

En ünlü müzisyenler ve şarkıcılar örnek olarak Хуан Диего Флорес, Има Сумак, Сусанна Бака, Чабука Гранда, Луча Рейес, Кантос-дель-Пуэбло, Рауль Гарсиа Сарате, Сония Моралес, Ева Зейллон вееро.

Yeni dönem sanatçılarından yaylı çalgılar'da Blu Quartet Faridde Caparo ve pop / rock türünde Charlie Parra Del Riego'dur.Икили айны заманда виолончель ве электро гитара иль класик мюзик ве рок парсалары обложка япмактадыр.

Фильм [değiştir | kaynağı değiştir]

20'li ve 30'lu yıllarda Ricardo Villarán gibi yönetmenler tarafından birkaç sesiz ve siyah-beyaz film yaratılmış, ama bu filmler sınır ötesinde genelde seyirci bulamamıştır. 20. yüzyılın geri kalanında Peru filmleri çok az dikkat çeker.

Франсиско Хосе Ломбарди, Peru'nun en önemli современный фильм yönetmeni olarak kabul edilir.1991'de drama filmi Lima üzerinde gökyüzü ile Goya ödülünü kazanır. Onun edebi filmi No se lo digas a nadie , uluslararası film festivallerinde başarılı olur.

Werner Herzog'un filmleri Fitzcarraldo ve Aguirre, der Zorn Gottes, Peru'da çekilmiştir.

Damak tadı ve mutfak [değiştir | kaynağı değiştir]

Перу mutfağı tam anlamıyla çok yönlü olarak kabul edilir. Sahil, plato ve yamur ormanları arasındaki coğrafi farklılıklar ve buna bağlı Peru'nun Pre-Kolombiyan sakinlerinin beslenme gelenekleri, İspanyol istilacıların kısmen Araplar'dan etkilenişyla mutfakleniş.19. yüzyılın ortalarında inli göçmenler dolayısıyla, özel bir in-Peru mutfağı oluşur (Чифа). Siyah kölelerden Afrika elementleri de Peru mutfaına getirilir.

Tipik yemekleri şunlardır.

  • Ceviche (taze çiğ balık veya deniz ürünlerinden bir yemek. Ender olarak etten yapılarak, limon suyu ve ekşi soğan ile marine edilerek servis yapılır.)
  • Антикучо (şişte ızgara sığır kalbi)
  • Arroz con Pollo (тавуклу плов) ve Arroz con Pato (ördekli pilav)
  • Аджи де галлина (hafif acılı, kremli Chili-soslu tavuk eti)
  • Рокото Реллено (sığır eti ile doldurulumuş paprika biberi)
  • Estofado (et, patates, mısır ve havuç ile yapılan acı peynir-paprika soslu güveç.)
  • Papa a la huancaina (acılı peynir soslu patates dilimleri)
  • Карапулькра (kurutulmuş patates ve etten güveç)
  • Albondigas (et topları)
  • Pachamanca (кечуа «güveç», toprak güveçte hazırlanmış et ve sebze)
  • Чичаррон де Чанчо (kalın yağ derisi olan kavrulmuş domuz eti)
  • Ломо Сальтадо (soğan ve paprika ile kızartılmış sıır dilimleri)
  • Чупе де Камаронес (каридес, пататес ве себзели корба)
  • Sopa a la Criolla (ülkeye özgü et parçalı makarna çorbası)
  • Tacacho (domuz yağı ve haşlanmış muzdan yapılmış köfte)
  • Choclo con queso (haşlanmış, peynirli mısır koçanı)
  • Cuy Chactado (kızartılmış hintdomuzu)

Peru'nun en ünlü alkollü içkisi Pisco bir brendi olup, Pisco Sour ve Perú Libre gibi kokteyllerin ana malzemesidir.Перуда диğер севилен ичкилер Чича, Чича Морада ве Инка Кола'дир.

Tatil günleri [deiştir | kaynağı değiştir]

Lokal hasat bayramlarının yanında aşağıdaki tatil günleri mevcuttur.

  • 1 место: Yılbaşı
  • ubat / Mart Karnaval (ее Пазар)
  • Mart / Nisan: Паскаля
  • 1 Mayıs Dia de los Trabajadores (İşçi Bayramı)
  • Mayıs / Haziran Dia del Corpus (Katolik yortusu)
  • 14 Haziran Dia de los Campesinos (iftçi Bayramı)
  • 29 Хазиран: Азиз Петер ве Поль (Эль-Диа-де-Сан-Педро-и-Сан-Пабло)
  • 28 Temmuz: Baımsızlık Günü
  • 29 Теммуз: Милли Байрам
  • 15 Austos Virgen de la Asunción (Mariä Miracı)
  • 30 Austos: Санта-Роса-де-Лима
  • 8 Ekim: Donanma Günü
  • 9 Ekim Dia de la Dignidad Nacional (Millî Onur Günü)
  • 1/2 Kasım: Tüm Azizler Bayramı
  • 8 Aralık: Virgen de la Concepción
  • 25 Аралык: Ноэль
  • 31 Aralık Noche de San Silvestre (Азиз Сильвестр)
  • Winter, Johannes und Scharmanski, André (2005): Sind die Andenstaaten unregierbar? Ursachen der politischen Krise в Боливиене, Эквадоре и Перу.В: Zeitschrift Entwicklungspolitik 14/2005, S. 30–34. VGL. http://www.weltpolitik.net/Regionen/Nord-%20und%20Lateinamerika/Gesamtregion/
  • Gerhard Stapelfeldt: Peru - im Namen der Freiheit ins Elend , Fischer: Франкфурт-на-Майне 1984
  • The Peru Reader: History, Culture, Politics , Duke University Press, 2. Auflage 2005, ISBN 0-8223-3649-9
  • Geleneksel giysileriye küçük bir Peru kızı

  • Peru Regions.png
  • Peru Regions.png

    Cusco'daki mükemmel taş işçiliği

  • Peru Regions.png

Peru Regions.png Wikimedia Commons'ta Peru ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.

,

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *